De receptiegeschiedenis van 1 Korintiërs 16:2
Wat bedoelt Paulus in 1 Korintiërs 16:2 werkelijk met de woorden katà mían sabbátōn (κατὰ μίαν σαββάτων)? In veel moderne vertalingen wordt deze uitdrukking weergegeven als “op elke eerste dag van de week,” maar die weergave is niet vanzelfsprekend en blijkt ook niet de enige manier te zijn waarop deze tekst in de geschiedenis is verstaan. Juist daarom is deze passage van groot belang voor wie het Nieuwe Testament wil lezen in samenhang met de Joodse wortels van het geloof.
De thesis ‘vertellen, vertalen, vertillen‘ gaat in op de receptiegeschiedenis van 1 Korintiërs 16:2,1 en in het bijzonder op de Griekse uitdrukking katà mían sabbátōn. In veel moderne vertalingen wordt deze tekst weergegeven als “op elke eerste dag van de week,” maar uit dit onderzoek blijkt dat deze woorden in de loop van de geschiedenis niet altijd zo zijn verstaan. Daarmee raakt deze studie aan een belangrijk thema: hoe vertrouwde bijbelteksten door vertaling en uitleg een andere klank kunnen krijgen dan zij oorspronkelijk hadden.
Een van de opvallende bevindingen is dat oudere vertalingen van 1 Korintiërs 16:2 vaak veel dichter bij het Grieks bleven dan latere vertalingen. Lange tijd werd hier niet vanzelfsprekend een verwijzing naar de zondag in gezien. Pas vanaf de zestiende eeuw ontstaat binnen bepaalde vertaaltradities een duidelijke verschuiving naar de inmiddels bekende weergave “de eerste dag van de week.” Daardoor wordt zichtbaar dat hier meer speelt dan alleen taal: ook veranderende theologische en kerkelijke kaders hebben een rol gespeeld in de manier waarop deze tekst is gelezen.
Lezen in het licht van de Bijbelse feesten
Tegelijk laat de thesis zien dat 1 Korintiërs 16:2 op een vruchtbare manier gelezen kan worden tegen de achtergrond van de Bijbelse feesten. In samenhang met 1 Korintiërs 15, de taal van de Septuaginta en de periode van de Omer-telling tussen Eerstelingsgarve en Wekenfeest komt een rijkere context naar voren. De inzameling waar Paulus over spreekt kan dan worden verstaan in het licht van eerstelingen, toewijding en verwachting. Zo verschijnt deze passage niet als een losstaand praktisch voorschrift, maar als een tekst die verbonden is met een veel bredere bijbelse lijn.
Juist daarom is deze studie ook relevant voor lezers die het Nieuwe Testament graag willen verstaan vanuit zijn Joodse en bijbelse bedding. Zij nodigt uit om opnieuw te luisteren naar Paulus’ woorden, met aandacht voor de feesten van de Eeuwige, de taal van de Schrift en de wereld van de eerste gelovigen. Wie dat doet, ontdekt dat achter een bekende tekst soms een diepere en rijkere betekenis schuilgaat dan op het eerste gezicht zichtbaar is.
- Tony Jurg (2022). Vertellen, vertalen, vertillen: de receptiegeschiedenis van 1 Kor. 16,2 (BA thesis, Tilburg University, Netherlands). https://doi.org/10.5281/zenodo.8165465. ↩︎